рддреБрдордЪреНрдпрд╛ рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рдкреНрд░рд╢реНрдирд╛рдВрдЪреА рдЙрддреНрддрд░реЗ рдорд┐рд│рд╡рд╛.
рддрдХреНрд░рд╛рд░ рджрд╛рдЦрд▓ рдХрд░рдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА, рддреБрдореНрд╣реА рдереЗрдЯ рддреБрдордЪреНрдпрд╛ рдЬрд╡рд│рдЪреНрдпрд╛ рдкреЛрд▓реАрд╕ рд╕реНрдЯреЗрд╢рдирдордзреНрдпреЗ рдЬрд╛рдК рд╢рдХрддрд╛ рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рдСрдирд▓рд╛рдЗрди рдкреЛрд░реНрдЯрд▓рдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рдХрд░реВ рд╢рдХрддрд╛. рдорд╣рд╛рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░рд╛рддреАрд▓ рдСрдирд▓рд╛рдЗрди рддрдХреНрд░рд╛рд░реАрдВрд╕рд╛рдареА, рдорд╣рд╛рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░ рдкреЛрд▓рд┐рд╕рд╛рдВрдЪреНрдпрд╛ рдЕрдзрд┐рдХреГрдд рд╡реЗрдмрд╕рд╛рдЗрдЯрд▓рд╛ рднреЗрдЯ рджреНрдпрд╛.
рдорд╛рд╣рд┐рддреА рдЕрдзрд┐рдХрд╛рд░ (RTI) рдЕрдзрд┐рдирд┐рдпрдо, 2005 рд╣рд╛ рднрд╛рд░рддреАрдп рдирд╛рдЧрд░рд┐рдХрд╛рдВрдирд╛ рд╕рд░рдХрд╛рд░реА рдХрд╛рд░реНрдпрд╛рд▓рдпрд╛рдВрдордзреВрди рдорд╛рд╣рд┐рддреА рдорд┐рд│рд╡рдгреНрдпрд╛рдЪрд╛ рдЕрдзрд┐рдХрд╛рд░ рджреЗрддреЛ. рдпрд╛рдЪрд╛ рдЙрджреНрджреЗрд╢ рд╕рд░рдХрд╛рд░реА рдХрд╛рдордХрд╛рдЬрд╛рдд рдкрд╛рд░рджрд░реНрд╢рдХрддрд╛ рдЖрдгрдгреЗ рд╣рд╛ рдЖрд╣реЗ.
рд╕рд╛рдпрдмрд░ рдЧреБрдиреНрд╣реНрдпрд╛рдВрдЪреА рддрдХреНрд░рд╛рд░ рддреБрдореНрд╣реА рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рд╕рд╛рдпрдмрд░ рдЧреБрдиреНрд╣реЗ рддрдХреНрд░рд╛рд░ рдкреЛрд░реНрдЯрд▓рд╡рд░ (https://cybercrime.gov.in/) рдСрдирд▓рд╛рдЗрди рджрд╛рдЦрд▓ рдХрд░реВ рд╢рдХрддрд╛. рддреБрдореНрд╣реА рдереЗрдЯ рдЬрд╡рд│рдЪреНрдпрд╛ рдкреЛрд▓реАрд╕ рд╕реНрдЯреЗрд╢рдирдордзреАрд▓ рд╕рд╛рдпрдмрд░ рд╕реЗрд▓рд╢реАрд╣реА рд╕рдВрдкрд░реНрдХ рд╕рд╛рдзреВ рд╢рдХрддрд╛.
рд╣рд░рд╡рд▓реЗрд▓реНрдпрд╛ рдореЛрдмрд╛рдИрд▓рдЪреА рддрдХреНрд░рд╛рд░ рдХрд░рдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА, рддреБрдореНрд╣реА CEIR рдкреЛрд░реНрдЯрд▓рд╡рд░ (https://www.ceir.gov.in/) рдиреЛрдВрджрдгреА рдХрд░реВ рд╢рдХрддрд╛. рдпрд╛рдореБрд│реЗ рддреБрдордЪрд╛ рдлреЛрди рдмреНрд▓реЙрдХ рдХреЗрд▓рд╛ рдЬрд╛рдИрд▓ рдЖрдгрд┐ рддреНрдпрд╛рдЪрд╛ рдЧреИрд░рд╡рд╛рдкрд░ рдерд╛рдВрдмрд╡рддрд╛ рдпреЗрдИрд▓.
рдЖрдгреАрдмрд╛рдгреАрдЪреНрдпрд╛ рдкрд░рд┐рд╕реНрдерд┐рддреАрдд, рддреБрдореНрд╣реА рддреНрд╡рд░рд┐рдд 112 рдпрд╛ рдирдВрдмрд░рд╡рд░ рд╕рдВрдкрд░реНрдХ рд╕рд╛рдзреВ рд╢рдХрддрд╛. рд╣рд╛ рдирдВрдмрд░ рдкреЛрд▓реАрд╕, рдЕрдЧреНрдирд┐рд╢рдорди рджрд▓ рдЖрдгрд┐ рд░реБрдЧреНрдгрд╡рд╛рд╣рд┐рдХрд╛ рдпрд╛ рддрд┐рдиреНрд╣реА рд╕реЗрд╡рд╛рдВрд╕рд╛рдареА рдХрд╛рд░реНрдпрд░рдд рдЖрд╣реЗ.
рд╢рд╕реНрддреНрд░ рдкрд░рд╡рд╛рдиреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА рдЕрд░реНрдЬ рдХрд░рдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА, рддреБрдореНрд╣рд╛рд▓рд╛ рдкреЛрд▓реАрд╕ рдЖрдпреБрдХреНрддрд╛рд▓рдпрд╛рдд рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рдЬрд┐рд▓реНрд╣рд╛рдзрд┐рдХрд╛рд▒реНрдпрд╛рдВрдЪреНрдпрд╛ рдХрд╛рд░реНрдпрд╛рд▓рдпрд╛рдд рдЕрд░реНрдЬ рд╕рд╛рджрд░ рдХрд░рд╛рд╡рд╛ рд▓рд╛рдЧрддреЛ. рдпрд╛рд╕рд╛рдареА рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХ рдХрд╛рдЧрджрдкрддреНрд░реЗ рдЖрдгрд┐ рдкреЛрд▓реАрд╕ рдкрдбрддрд╛рд│рдгреА рдкреНрд░рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рдкреВрд░реНрдг рдХрд░рд╛рд╡реА рд▓рд╛рдЧрддреЗ.
рдкрд╛рд╕рдкреЛрд░реНрдЯ рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рд╡реНрд╣рд┐рд╕рд╛рд╕рд╛рдареА рдЕрд░реНрдЬ рдХреЗрд▓реНрдпрд╛рдирдВрддрд░, рдкреЛрд▓реАрд╕ рддреБрдордЪреНрдпрд╛ рдкрддреНрддреНрдпрд╛рдЪреА рдЖрдгрд┐ рдкрд╛рд░реНрд╢реНрд╡рднреВрдореАрдЪреА рдкрдбрддрд╛рд│рдгреА рдХрд░рддрд╛рдд. рдпрд╛рдордзреНрдпреЗ рддреБрдордЪреНрдпрд╛ рдШрд░рд╛рдЪреНрдпрд╛ рдкрддреНрддреНрдпрд╛рдЪреА рддрдкрд╛рд╕рдгреА рдХреЗрд▓реА рдЬрд╛рддреЗ рдЖрдгрд┐ рддреБрдордЪреНрдпрд╛рд╡рд░ рдХреЛрдгрддреЗрд╣реА рдЧреБрдиреНрд╣реЗрдЧрд╛рд░реА рд░реЗрдХреЙрд░реНрдб рдирд╛рд╣реА рдпрд╛рдЪреА рдЦрд╛рддреНрд░реА рдХреЗрд▓реА рдЬрд╛рддреЗ.
FIR (First Information Report) рдЧрдВрднреАрд░ рдЧреБрдиреНрд╣реНрдпрд╛рдВрд╕рд╛рдареА рджрд╛рдЦрд▓ рдХреЗрд▓реА рдЬрд╛рддреЗ, рдЬреНрдпрд╛рдордзреНрдпреЗ рдкреЛрд▓реАрд╕ рдХреЛрд░реНрдЯрд╛рдЪреНрдпрд╛ рдкрд░рд╡рд╛рдирдЧреАрд╢рд┐рд╡рд╛рдп рддрдкрд╛рд╕ рдХрд░реВ рд╢рдХрддрд╛рдд. NC (Non-Cognizable Offence) рдХрдореА рдЧрдВрднреАрд░ рдЧреБрдиреНрд╣реНрдпрд╛рдВрд╕рд╛рдареА рдЕрд╕рддреЗ, рдЬреНрдпрд╛рдд рддрдкрд╛рд╕ рдХрд░рдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА рдХреЛрд░реНрдЯрд╛рдЪреА рдкрд░рд╡рд╛рдирдЧреА рдШреНрдпрд╛рд╡реА рд▓рд╛рдЧрддреЗ.
рдирд┐рд╖реЗрдзрд╛рдЬреНрдЮрд╛ (рдХрд▓рдо 144) рд╣реА рдПрдХ рдЕрд╢реА рдСрд░реНрдбрд░ рдЖрд╣реЗ рдЬреА рд╢рд╛рдВрддрддрд╛ рдЖрдгрд┐ рд╕реБрд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛ рд░рд╛рдЦрдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА рдкреЛрд▓реАрд╕ рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рдЬрд┐рд▓реНрд╣рд╛рдзрд┐рдХрд╛рд▒реНрдпрд╛рдВрджреНрд╡рд╛рд░реЗ рдЬрд╛рд░реА рдХреЗрд▓реА рдЬрд╛рддреЗ. рдпрд╛рдиреБрд╕рд╛рд░ рд╕рд╛рд░реНрд╡рдЬрдирд┐рдХ рдард┐рдХрд╛рдгреА рдЧрд░реНрджреА рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рд╢рд╕реНрддреНрд░ рдмрд╛рд│рдЧрдгреНрдпрд╛рд╕ рдордирд╛рдИ рдХреЗрд▓реА рдЬрд╛рддреЗ.
рдЕрдЯрдХ рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рдПрдЦрд╛рджреНрдпрд╛ рд╡реНрдпрдХреНрддреАрд▓рд╛ рдХрд╛рдпрджреНрдпрд╛рдЪреНрдпрд╛ рдХрд╛рд░реНрдпрд╡рд╛рд╣реАрд╕рд╛рдареА рддрд╛рдмреНрдпрд╛рдд рдШреЗрдгреЗ. рдЬрд╛рдореАрди (Bail) рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рдЖрд░реЛрдкреАрд▓рд╛ рддрд╛рддреНрдкреБрд░рддреНрдпрд╛ рдХрд╛рд│рд╛рд╕рд╛рдареА рддреБрд░реБрдВрдЧрд╛рддреВрди рд╕реЛрдбрдгреНрдпрд╛рдЪреА рдкрд░рд╡рд╛рдирдЧреА рджреЗрдгреЗ, рдЬреЗрдгреЗрдХрд░реВрди рддреЛ рдЦрдЯрд▓реНрдпрд╛рдЪреНрдпрд╛ рд╕реБрдирд╛рд╡рдгреАрд╕рд╛рдареА рд╣рдЬрд░ рд░рд╛рд╣реВ рд╢рдХреЗрд▓.
рд╕рд╛рд░реНрд╡рдЬрдирд┐рдХ рдард┐рдХрд╛рдгреА рд▓рд╛рдЙрдбрд╕реНрдкреАрдХрд░ рд╡рд╛рдкрд░рдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА рддреБрдореНрд╣рд╛рд▓рд╛ рд╕рдВрдмрдВрдзрд┐рдд рдкреЛрд▓реАрд╕ рд╕реНрдЯреЗрд╢рдирдордзреВрди рдкрд░рд╡рд╛рдирдЧреА рдШреНрдпрд╛рд╡реА рд▓рд╛рдЧрддреЗ. рдЖрд╡рд╛рдЬрд╛рдЪреНрдпрд╛ рдорд░реНрдпрд╛рджреЗрдЪреЗ рдкрд╛рд▓рди рдХрд░рдгреЗ рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХ рдЖрд╣реЗ, рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрдГ рд░рд╛рддреНрд░реА 10 рд╡рд╛рдЬреЗрдирдВрддрд░.
рддрдбреАрдкрд╛рд░ (Externment) рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рдПрдЦрд╛рджреНрдпрд╛ рд╡реНрдпрдХреНрддреАрд▓рд╛ рд╕рд╛рд░реНрд╡рдЬрдирд┐рдХ рд╢рд╛рдВрддрддреЗрд▓рд╛ рдзреЛрдХрд╛ рдкреЛрд╣реЛрдЪреВ рдирдпреЗ рдпрд╛рд╕рд╛рдареА рд╡рд┐рд╢рд┐рд╖реНрдЯ рднрд╛рдЧрд╛рддреВрди рдХрд╛рд╣реА рдХрд╛рд│рд╛рд╕рд╛рдареА рдмрд╛рд╣реЗрд░ рдкрд╛рдард╡рдгреЗ. рд╣реА рдХрд╛рд░рд╡рд╛рдИ рдкреЛрд▓реАрд╕ рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рдЬрд┐рд▓реНрд╣рд╛рдзрд┐рдХрд╛рд▒реНрдпрд╛рдВрджреНрд╡рд╛рд░реЗ рдХреЗрд▓реА рдЬрд╛рддреЗ.
рддреБрдореНрд╣реА рдзреНрд╡рдиреА рдкреНрд░рджреВрд╖рдгрд╛рдЪреА рддрдХреНрд░рд╛рд░ рдереЗрдЯ рддреБрдордЪреНрдпрд╛ рд╕реНрдерд╛рдирд┐рдХ рдкреЛрд▓реАрд╕ рд╕реНрдЯреЗрд╢рдирдордзреНрдпреЗ рдХрд░реВ рд╢рдХрддрд╛. рд░рд╛рддреНрд░реА 10 рд╡рд╛рдЬреЗрдирдВрддрд░ рд▓рд╛рдЙрдбрд╕реНрдкреАрдХрд░рдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рдХрд░реНрдХрд╢ рдЖрд╡рд╛рдЬ рдХрд░рдгреЗ рдХрд╛рдпрджреНрдпрд╛рдиреЗ рдЧреБрдиреНрд╣рд╛ рдЖрд╣реЗ.
рд╣реЙрдЯреЗрд▓ рдЖрдгрд┐ рд▓реЙрдЬрдордзреНрдпреЗ рд░рд╛рд╣рдгрд╛рд▒реНрдпрд╛ рд▓реЛрдХрд╛рдВрдЪреА рдкреЛрд▓реАрд╕ рдкрдбрддрд╛рд│рдгреА рд╕реБрд░рдХреНрд╖рд┐рддрддреЗрдЪреНрдпрд╛ рджреГрд╖реНрдЯреАрдиреЗ рдорд╣рддреНрддреНрд╡рд╛рдЪреА рдЖрд╣реЗ. рдпрд╛рдореБрд│реЗ рдЧреБрдиреНрд╣реЗрдЧрд╛рд░рд╛рдВрд╡рд░ рд▓рдХреНрд╖ рдареЗрд╡рдгреЗ рдЖрдгрд┐ рд╕рдВрднрд╛рд╡реНрдп рдЧреИрд░рдХреГрддреНрдпреЗ рдерд╛рдВрдмрд╡рдгреЗ рд╢рдХреНрдп рд╣реЛрддреЗ.